تست یویو (Yo-Yo Intermittent Test) یک آزمایش میدانی برای اندازه‌گیری ظرفیت استقامتی بازیکنان ورزش‌های دوره‌ای (مانند فوتبال، بسکتبال، کریکت و …) است که توسط جنز بانگسبو در دهه ۹۰ میلادی معرفی شد. در این تست، شرکت‌کنندگان بین نشانگرهای مشخص (مثلاً در ۵ و ۲۵ متری) دو بار رفت و برگشت می‌کنند و پس از هر دور کوتاه، یک استراحت فعال (پیاده‌روی) کوتاه انجام می‌دهند تا شبیه‌سازی ماهیت «توقف و شروع» ورزش‌های دوره‌ای صورت گیرد.

مسیر ۲۵ متری استاندارد برای اجرای تست یویو (نشانگرهای ۰، ۵ و ۲۵ متری).

 روش اجرای عمومی تست یویو به این صورت است: شرکت‌کنندگان پشت نشانگر ۵ متری قرار می‌گیرند. پس از پخش بوق آغاز، دوندگان با سرعت معین تا نشانگر ۲۵ متری دویده و با شنیدن بوق دوم برمی‌گردند تا مجدداً در زمان مشخص به نشانگر ۵ متری برسند.پس ازدورهٔ استراحت فعال معمولاً ۱۰ ثانیه در تست‌های Recovery و ۵ ثانیه در تست‌های Endurance  دوباره آغاز می‌شود، به‌طوری که شرکت‌کنندگان بین نشانگرهای ۰ و ۵ متری پیاده‌روی می‌کنند. پس از پایان استراحت، بوق بعدی آغاز دور بعدی را اعلام می‌کند. هر بار که شرکت‌کننده نتواند در زمان مقرر به نشانگر ۲۵ یا ۵ متری برسد، یک هشدار دریافت می‌کند و پس از دو شکست متوالی، آزمون برای او خاتمه می‌یابد و دور آخرین موفقیت‌آمیز به‌عنوان نمره وی ثبت می‌شود.

 انواع تست یویو:  تست یویو دارای چهار گویه اصلی است:

Recovery Level 1 (YYIR1) : تست مرسوم و ساده‌تر با زمان استراحت ۱۰ ثانیه است. تمرکز آن بر «ظرفیت انجام تمرین‌های متناوب با حداکثر فعال‌سازی سیستم هوازی» است. سرعت شروع نسبتاً کم (۱۰ کیلومتر/ساعت) دارد و مناسب مسابقات با درجه شدت متوسط و بازیکنان جوان‌تر است. . آزمون سطح یک را می‌توان برای زنان استفاده کرد، زیرا زنان معمولاً حداکثر سرعت دویدن و سطح VO2max کمتری دارند، در حالی که مردان آزمون سطح ۲ را انجام می‌دهند.

• Recovery Level 2 (YYIR2) : نسخه دشوارتر با استراحت ۱۰ ثانیه و سرعت شروع بالا (۱۳ کیلومتر/ساعت). این گویه برای سنجش «توانایی بازیابی پس از تمرین‌های مکرر با سهم بالا از سیستم بی‌هوازی» طراحی شده است. در عمل سرعت هر سطح بالاتر از سطح معادل IR1 است.
• Endurance Level 1 (YYIE1)  : برای ورزش‌های کمتر انفجاری (دویدن مداوم با وقفه‌های کوتاه ۵ ثانیه) استفاده می‌شود. استراحت ۵ ثانیه است و آزمون بلندمدت‌تری نسبت به IR دارد.
• Endurance Level 2 (YYIE2)  : نسخه سخت‌تر YYIE1 با سرعت و شدت بالاتر است.

به‌طور کلی، همه انواع تست یویو از یک مسیر ۲۰–۲۵ متری استفاده می‌کنند و تنها در مدت استراحت و سرعت دویدن تفاوت دارند. از دیگر آزمون‌های مرتبط می‌توان به تست بی‌وقفه چندمرحله‌ای (Beep Test) اشاره کرد که بدون استراحت فعال اجرا می‌شود و کمتر ویژگی ورزش‌های توقف-شروع را شبیه‌سازی می‌کند

مبانی فیزیولوژیکی

تست یویو ترکیبی از اجزای هوازی و بی‌هوازی است. در سطح 1 (Recovery)، بار اصلی بر سیستم هوازی استوار است، به عبارت دیگر، هدف آن اندازه‌گیری ظرفیت استقامت هوازی و توانایی قلب‌ریه در بازیابی از وقفه‌های کوتاه است. در مقابل، سطح ۲ با شدت بالاتر و زمان استراحت کوتاه‌تر ظرفیت سیستم بی‌هوازی (فراهم‌کننده انرژی برای سرعت‌های بالاتر) و توانایی بازیابی بدن پس از تمرینات شدید را مورد آزمون قرار می‌دهد. مطالعات فیزیولوژیک نشان داده‌اند که در حین اجرای تست IR1 ضربان قلب نزدیک به حداکثر مقدار و فعالیت شدید سیستم بی‌هوازی رخ می‌دهد: برای مثال، آزمایش‌ها گزارش کرده‌اند که با اتمام تست ضربان قلب نزدیک ۱۸۷–۱۸۹ تپش در دقیقه می‌رسد و لاکتات خون به میزان قابل توجهی بالا می‌رود (افزایشی تا هشت برابر مقدار پایه در عضله). همچنین تخلیه گلیکوژن عضلانی و کاهش فسفات کرئاتین دیده شده که نشانه فعال‌شدن انرژی بی‌هوازی است. علاوه بر این، در طول دورهٔ استراحت فعال کوتاه، بازیابی عمدتاً توسط متابولیسم هوازی صورت می‌گیرد. به همین دلیل، عملکرد آزمون رابطه مستقیمی با مقدار VO₂max  دارد اما متغیرهای بی‌هوازی را نیز می‌سنجد. به طور خلاصه، سطح ۱ بیشتر بار استقامتی-هوازی و سطح ۲ بیشتر بار انفجاری-بی‌هوازی دارد.

کاربردها و طراحی تمرین

تست یویو در ورزش‌های دوره‌ای به‌طور گسترده برای ارزیابی آمادگی جسمانی استفاده می‌شود. نتایج گسترده‌ترین مرور نظام‌مند نشان می‌دهد مقادیر نرمال آزمون‌های یویو بر اساس نوع و سطح ورزش (و جنسیت) متفاوت است و مربیان می‌توانند از این اطلاعات برای سنجش وضعیت ورزشکاران و پیگیری تغییرات ناشی از تمرین استفاده کنند. به عنوان مثال، در فوتبال حرفه‌ای، ارتباط قابل‌توجهی بین عملکرد تست یویو IR1 و مسافت دویدن با شدت بالا در جریان مسابقه (r≈0.71) گزارش شده است، در حالی که VO₂max صرفاً با فاصله کل مسابقه همبستگی قوی نداشت. این نشان می‌دهد تست یویو شاخص بهتری از کارایی جسمانی مورد نیاز در مسابقه‌های متناوب است.

از طرف دیگر، حساسیت تست به تغییرات تمرینی هم اثبات شده است. در بازیکنان فوتبال نخبۀ تحت دورهٔ آماده‌سازی، عملکرد تست یویو تا ۲۵٪ افزایش یافت و به‌طور همزمان VO₂max حدود ۷٪ بهبود پیدا کرد. بنابراین مربیان می‌توانند با انجام دوره‌های تمرینی متوالی و آزمون مجدد، پیشرفت هوازی-بی‌هوازی ورزشکاران را رصد کنند. مرورهای اخیر نیز نشان داده‌اند که آزمون‌های یویو با تست‌های استاندارد میدان (مانند دویدن مداوم روی تردمیل یا تستهای میدانی استقامتی) همبستگی بالایی دارند (r≈0.59–0.67). از این رو، تست یویو به‌عنوان یک ابزار معتبر و قابل اعتماد برای «برآورد ظرفیت هوازی و استقامت» در ورزش‌های گروهی شناخته می‌شود. در عمل، مربیان از نتایج تست یویو برای طراحی تمرینات تناوبی استفاده می‌کنند، مثلاً می‌توان سرعت‌ها و زمان‌های دویدن در تمرینات اینتروال را مطابق با سطوح پیشرفته آزمون تعیین کرد، یا بسته‌های تمرینی مخصوص بهبود توان ریکاوری (فراهم‌کننده اکسیژن) طراحی نمود.

استانداردهای عملکردی (سن، جنسیت و رشته)

مطالعات سیستماتیک و مقایسه‌ای نشان داده‌اند عملکرد تست یویو با افزایش سن و در میان جنسیت‌های مختلف تغییر می‌کند. به‌طور کلی، در کودکان و نوجوانان پسر از حدود ۶ تا ۱۶ سال، فاصله طی‌شده در آزمون یو-یو به‌طور مداوم با افزایش سن رشد می‌کند، بنابراین استانداردها در گروه‌های سنی مختلف فرق دارد. علاوه بر این، برای بزرگسالان نیز جنسیت مؤثر است و زنان معمولاً فاصله‌های کمتری نسبت به مردان می‌دوند. در جدول زیر استاندارد کلی فاصله طی شده در تست یو-یو سطح ریکاوری 1 (YYIR1) برای مردان و زنان بزرگسال ارائه شده است:

رده‌بندی عملکرد	مردان (فاصله، متر)	زنان (فاصله، متر)
عالی (Elite)	> ۲۴۰۰	> ۱۶۰۰
بسیار خوب (Excellent)	۲۰۰۰–۲۴۰۰	۱۳۲۰–۱۶۰۰
خوب (Good)	۱۵۲۰–۱۹۶۰	۱۰۰۰–۱۲۸۰
متوسط (Average)	۱۰۴۰–۱۴۸۰	۶۸۰–۹۶۰
پایین‌تر از متوسط (Below Avg)	۵۲۰–۱۰۰۰	۳۲۰–۶۴۰
ضعیف (Poor)	< ۵۲۰	< ۳۲۰

مقایسه فاصله طی‌شده در تست Yo-Yo IR1 برای مردان و زنان بر اساس درجه عملکرد.

 علاوه بر این، برخی فدراسیون‌ها و تیم‌های ملی، حد نصاب‌هایی برای انتخاب بازیکنان تعیین کرده‌اند. به‌عنوان مثال، در کریکت تیم ملی هند حداقل نمره سطح ۱ برابر ۱۶٫۱ (تسک دو دور ۴۰ متری) و در تیم‌های ایتالیا/آفریقا حدود ۱۷٫۳–۱۷٫۵ تعریف شده است. در فوتبال حرفه‌ای مالزی، شرط ورود به لیگ حرفه‌ای حداقل سطح ۱۸٫۴ آزمون یویو IR1 اعلام شده است. همچنین در راگبی هفت‌نفره انگلستان تا حد سطح ۱۹٫۰ از بازیکنان مورد انتظار است. مقادیر مشابه برای داوران بسکتبال حرفه‌ای (حداقل ۱۶٫۳ برای مردان) نیز گزارش شده است. این ارقام نشان می‌دهد استانداردها نه تنها بر اساس سن و جنسیت بلکه متناسب با شدت رقابت‌های ورزشی نیز تعیین می‌شوند.

محاسبه VO₂max از نتایج تست

براساس مطالعات بانگسبو و همکاران، می‌توان با استفاده از فاصله طی شده در تست یو-یو، مقدار تخمینی VO₂max (لیتر بر کیلوگرم بر دقیقه) را محاسبه کرد. فرمول‌های پیشنهادی برای دو گویه متداول به شرح زیر است:

• تست ریکاوری سطح ۱ (YYIR1):
  VO2max⁡=0.0084×(فاصله طی‌شده به متر)+36.4.
• تست ریکاوری سطح ۲ (YYIR2):
  VO2max⁡=0.0136×(فاصله طی‌شده به متر)+45.3.

به‌عنوان مثال، اگر دونده‌ای در تست IR1 مسافت ۲۰۰۰ متر بپیماید، مقدار VO₂max او تقریباً برابر (0.0084×۲۰۰۰)+36.4=53.2 میلی‌لیتر بر کیلوگرم بر دقیقه خواهد بود.

اعتبار و پایایی تست

پایایی (تکرارپذیری) تست یو-یو بسیار بالاست. یک مرور نظام‌مند گزارش کرده که ضرایب همبستگی در آزمون مجدد (ICC)  برای انواع مختلف تست یویو بین ۰٫۷۸ تا ۰٫۹۸ متغیر است، به‌طوری که در حدود ۶۲٪ داده‌ها بالاتر از ۰٫۹۰ بوده و ۹۷٪ بالاتر از ۰٫۸۰ قرار گرفته‌اند. انحراف معیار نسبی (CV) اغلب کمتر از ۱۰٪ است. در یک مطالعه کلاسیک روی فوتبالیست‌ها CV ~4.9٪ گزارش شده است. این نتایج نشان می‌دهد با آشنایی کافی ورزشکار و اجرای استاندارد آزمون، نتایج تکرارپذیری عالی دارد.

اعتبار (Validiity) آزمون نیز تأیید شده است. مطالعات متاآنالیز نشان داده ارتباط قابل توجهی بین عملکرد تست‌های مختلف یویو و VO₂max و عملکرد در آزمون‌های استقامتی وجود دارد (ضریب همبستگی حدود ۰٫۶ تا ۰٫۷). به علاوه، آزمون یویو IR1 به‌عنوان یک سنجه معتبر برای عملکرد جسمانی در فوتبال مطرح شده است. به‌طوری که ارتباط معنادار با فاصله‌های پر شدت در مسابقه داشته و در عین حال با VO₂max آزمایشگاهی به طور مستقیم همبستگی معنی‌داری نداشته است. مجموع یافته‌ها نشان می‌دهد تست یویو یک ابزار مطمئن و معتبر برای تخمین ظرفیت هوازی-استقامتی در ورزش‌های دوره‌ای محسوب می‌شود.

مزایا، محدودیت‌ها و خطاهای اجرای تست

• مزایا:  اجرای گروهی (چند نفر به‌صورت همزمان قابل اندازه‌گیری هستند)، هزینه و تجهیزات کم (نشانگر و دستگاه پخش صدا)، شبیه‌سازی واقعی شرایط مسابقه (توقف و شروع)، حساسیت بالا نسبت به تغییرات تمرین، بهبودهای قابل توجه با تمرین مشاهده شده است و تکرارپذیری و همبستگی بالا و CV پایین.
• محدودیت‌ها: نیاز به آمادگی جسمانی کافی (تست کاملاً ماکزیمم است) و انگیزه بالای ورزشکارمورد نیاز است. در افراد مبتدی یا آسیب‌دیده ممکن است قابل اجرا نباشد. نتایج تحت‌تأثیر شدت تمرینات قبل و شرایط محیطی نیز قرار می‌گیرد. همچنین بار بی‌هوازی بالا در این تست ممکن است برای برخی گروه‌ها (مثلاً بانوان کم‌تمرین یا افراد مسن) چالش‌برانگیز باشد.
• خطاهای متداول:  اجرای نادرست مسافت (مثلاً کوتاه کردن مسافت ۲×۲۰ متر)، استفاده از نشانگر یا صدای بوق غیراستاندارد، محاسبه نادرست امتیاز (دورهای کامل)، یا عدم ارائه گرم‌کردن کافی قبل از تست می‌تواند دقت نتیجه را کاهش دهد. برای مثال، مسافت آزمون باید دقیقاً ۲۰ متر رفت و برگشت باشد و تأخیر یا شتاب بیش از حد در شروع هر دور به خطا می‌انجامد.