کمردرد مزمن از مشکلات شایع در ورزشکاران است که می‌تواند کیفیت عملکرد ورزشی و زندگی حرفه‌ای را تحت تأثیر قرار دهد. مطالعات نشان داده‌اند که شیوع کمردرد در ورزشکاران بسیار بالا است، به‌عنوان مثال، یک مرور نظام‌مند گزارش کرده شیوع نقطه‌ای این عارضه بین ۱۰ تا ۶۷ درصد، شیوع یک‌ساله بین ۱۷ تا ۹۴ درصد و شیوع طول عمر بین ۳۳ تا ۸۴ درصد متغیر بوده است. بنابراین به‌کارگیری مداخلات جامع و چندجانبه در درمان کمردرد مزمن ضروری است. این مقاله به بررسی مداخلات مؤثر درمانی در کمردرد مزمن ورزشکاران می‌پردازد و تمام ابعاد درمانی شامل اصلاحات ورزشی، فیزیوتراپی، رویکردهای روان‌شناختی، مداخلات تغذیه‌ای-مکمل، درمان‌های دارویی و روش‌های پیشرفته (مثل تزریقات و درمان‌های بیولوژیک) را با استفاده از منابع علمی روزآمد مرور می‌کند.

تمرینات اصلاحی

تمرینات ورزشی و اصلاحی پایه‌ای‌ترین مولفه درمان در کمردرد مزمن هستند. شواهد نشان می‌دهد تمرینات تخصصی برای تقویت عضلات مرکزی تنه، انعطاف‌پذیری ستون فقرات و فعالیت‌های عملکردی، اثرات قابل‌توجهی در کاهش درد و بهبود عملکرد دارند​. راهنمای بالینی ۲۰۲۱ انجمن فیزیوتراپی (JOSPT) توصیه می‌کند در افراد با کمردرد مزمن از تمریناتی مانند تقویت عضلات تنه (ثبات مرکزی)، تمرینات هوازی و تمرینات در آب استفاده شود​. بررسی نظام‌مند دیگری نیز نشان داده تمام روش‌های تمرینی مورد بررسی موجب کاهش درد و ناتوانی شده است و مطالعه‌های تمرینی بیشترین تعداد پژوهش را به خود اختصاص داده‌اند​. معمولاً برنامه تمرینی اصلاحی شامل موارد زیر است:

• تمرینات ثبات مرکزی:  مانند پلانک و بریج، برای تقویت عضلات شکم و پشت که ستون فقرات را پایدار می‌کنند.
• تمرینات انعطاف‌پذیری:  کشش عضلات همسترینگ، فلکسورها و کمر به کاهش فشار بر روی دیسک‌های ستون فقرات کمک می‌کند.
• تمرینات عملکردی:  شبیه‌سازی حرکات ورزشی خاص (مثلاً چرخش تنه یا نشستن از حالت اسکوات) برای برگشت ورزشکار به شرایط مسابقه.

نمونه‌ای از تمرینات اصلاحی برای ورزشکاران مبتلا به کمردرد مزمن

تمرین	توضیحات	ست/تکرار
پلانک پیشرفته	حفظ حالت پلانک روی ساعدها با انقباض عضلات شکم و باسن	۳ ست × ۳۰ ثانیه
سوپرمن	دراز کشیدن روی شکم و بلند کردن همزمان دست و پا	۳ ست × ۱۰ تکرار
کشش همسترینگ	نشستن و کشش پشت ران با بالا آوردن یک پا به سمت جلو	۲ ست × ۳۰ ثانیه
حرکت گربه-شتر	در حالت چهار دست و پا، خم و راست کردن ستون فقرات	۲ ست × ۱۰ تکرار

استفاده از برنامه تمرینی شخصی‌شده و نظارت‌شده توسط فیزیوتراپیست یا مربی متخصص، به نتایج بهتر منجر می‌شود. مطالعات نشان می‌دهند برنامه‌هایی که شامل قدرت‌بخشی و انعطاف به‌طور همزمان هستند در کوتاه‌مدت و بلندمدت بیشترین بهبود را در درد و عملکرد ایجاد می‌کنند​.

فیزیوتراپی

بخش مهمی از درمان کمردرد مزمن در ورزشکاران شامل روش‌های فیزیوتراپی است. این روش‌ها به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

• درمان‌های دستی (مانیپولاسیون و موبیلیزاسیون): فیزیوتراپیست می‌تواند از تکنیک‌های کشش و فشار کنترل‌شده روی مفاصل ستون فقرات و بافت‌های نرم (ماساژ و آزادسازی بافت) استفاده کند. راهنماهای بالینی توصیه می‌کنند موبیلیزاسیون مفاصل ستون فقرات به صورت رانشی یا غیررانشی می‌تواند درد و ناتوانی را کاهش دهد​. همچنین ماساژ و آزادسازی بافت نرم در کنار سایر درمان‌ها در تسکین درد کوتاه‌مدت مؤثر است​.
• الکتروتراپی و دیگر روش‌های مدرن:  روش‌های الکتروتراپی مانند تحریک عصبی الکتریکی (TENS)، جریان تداخل و اولتراسوند نیز در برخی مطالعه‌ها برای کاهش درد و بهبود عملکرد استفاده شده‌اند. در یک مطالعه کنترل‌شده، تحریک با جریان تداخل نشان داده کاهش معنی‌دار درد و بهبود عملکرد در افراد مبتلا به کمردرد مزمن ایجاد می‌کند​. سایر روش‌ها مانند لیزر کم‌توان و شاک‌ویو تراپی نیز به عنوان گزینه‌های تکمیلی در نظر گرفته می‌شوند؛ اگرچه شواهد آن‌ها نسبتاً محدود است.
• آموزش و خودمراقبتی:  راهنمای فیزیوتراپی بر ضرورت آموزش بیمار نیز تأکید دارد. فیزیوتراپیست‌ها باید به بیماران روش‌های صحیح نشستن، بلند کردن وزنه و انجام فعالیت‌های روزمره بدون آسیب را آموزش دهند. بر اساس دستورالعمل‌ها، آموزش فعال در کنار درمان‌های دیگر (مانند ورزش و بیولوژیک) برای مدیریت کمردرد توصیه می‌شود​.

ترکیب درمان‌های دستی با برنامه‌های ورزشی معمولاً اثر هم‌افزایی دارد. به‌طور کلی، مداخلات غیرتهاجمی مانند فیزیوتراپی نسبت به روش‌های تهاجمی (مثلاً جراحی یا کشش مکانیکی) اولویت دارند، زیرا عوارض کمتری دارند​.

درمان‌های روان‌شناختی

کمردرد مزمن صرفاً یک مشکل جسمی نیست و عوامل روانی نیز در تجربه درد نقش دارند. درمان‌های روان‌شناختی مانند رفتاردرمانی شناختی (CBT) و روش‌های مدیریت درد مبتنی بر ذهن- بدن، در کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی مؤثرند. مطالعات نشان داده‌اند CBT می‌تواند تحمل درد را افزایش دهد و فعالیت‌های اجتماعی و شغلی بیمار را بهبود بخشد​. در یک متاآنالیز ۱۶ مطالعه روی بیماران با کمردرد مزمن، مصرف CBT نسبت به روش‌های دیگر در بهبود مشارکت اجتماعی و کاهش حساسیت به درد مؤثرتر بوده است​. اگرچه تفاوت معنی‌داری در کاهش افسردگی یا اضطراب مشاهده نشد، CBT  تأثیر مثبتی بر بهبود عملکرد روزمره و مهارت‌های مقابله‌ای بیماران داشته است. بر اساس راهنمای ACP، مداخلات روان‌شناختی مانند CBT به عنوان بخشی از درمان چندوجهی در کمردرد مزمن توصیه می‌شوند​. 

مداخلات تغذیه‌ای و مکمل‌های ضدالتهابی

مکمل‌های غذایی حاوی ترکیبات ضدالتهاب طبیعی می‌توانند در بهبود کمردرد مزمن مؤثر باشند. اسیدهای چرب امگا-۳ (مانند روغن ماهی) شناخته‌شده‌ترین مکمل ضدالتهاب هستند. یک مطالعه مرجعی با روش تصادفی‌سازی مندلی نشان داد افزایش سطح پلاسما امگا-۳ ارتباطی علی با کاهش خطر بروز کمردرد دارد​. این یافته حاکی است رژیم‌های غذایی غنی از امگا-۳ یا مکمل‌های آن ممکن است به پیشگیری و درمان کمردرد کمک کنند. همچنین کورکومین (ماده مؤثر در زردچوبه) دارای خواص ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی است. در یک مدل حیوانی از درد رادیکولوپاتی (فشار دیسک بر ریشه عصبی)، تزریق سیستمیک کورکومین به طور قابل‌توجهی درد را کاهش داده و با مهار مسیرهای التهابی و عوامل درد مانند Substance P موجب بهبود حساسیت به درد شد​. به طور خلاصه، شواهد اولیه نشان می‌دهند مکمل‌های طبیعی مانند امگا-۳ و کورکومین می‌توانند در کاهش التهاب و درد نقش مفیدی ایفا کنند​.

درمان‌های دارویی

درمان دارویی اغلب برای کنترل سریع‌تر درد استفاده می‌شود. ضدالتهاب‌های غیر استروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن بیشترین مصرف را دارند و طبق دستورالعمل‌ها پس از اقدام به روش‌های غیردارویی به‌عنوان اولین انتخاب دارویی در نظر گرفته می‌شوند​. مصرف NSAIDها می‌تواند درد را کاهش دهد و توانایی ورزشکار برای بازگشت به فعالیت را بهبود بخشد، اگرچه باید مراقب عوارض جانبی گوارشی و کلیوی آن‌ها بود. سایر داروها مانند شل‌کننده‌های عضلانی ممکن است در برخی بیماران کمک‌کننده باشند، اما شواهد کمتری از اثرگذاری آن‌ها در کمردرد مزمن وجود دارد. در مجموع، درمان دارویی باید در کنار مداخلات غیرتهاجمی و با نظارت پزشک انجام شود.

مداخلات پیشرفته (تزریقات و درمان‌های بیولوژیک)

در موارد مقاوم یا خاص، روش‌های پیشرفته‌تری مدنظر قرار می‌گیرد:

• تزریق‌های داخل ستون فقرات:  از جمله تزریق استروئید اپیدورال، ازون‌تراپی یا پی‌آرپی (PRP) . استروئید اپیدورال می‌تواند التهاب ریشه‌های عصبی را کاهش دهد، اما اثرات آن کوتاه‌مدت است. شواهد جدیدتر، پی‌آرپی را به عنوان گزینه‌ای کم‌عارضه و تجدیدبازسازی‌کننده مطرح کرده است. یک مرور نظام‌مند اخیر نشان داد در اغلب مطالعه‌های تصادفی کنترل‌شده، تزریق پی‌آرپی منجر به کاهش درد و بهبود عملکرد در کمردرد degenerative  شده است​. به طور کلی، شواهد نشان می‌دهند پی‌آرپی درمانی مؤثر و ایمن است، اما مطالعات بزرگ‌تر نیاز است تا کیفیت شواهد افزایش یابد​.
• روش‌های نوظهور:  مانند شاک‌ویو تراپی خارج از بدن و درمان‌های سلولی. شاک‌ویو با ایجاد تحریک مکانیکی در بافت‌ها اثر ضد درد و ترمیمی دارد، اگرچه شواهد مستقیم آن در کمردرد ورزشکاران اندک است. درمان‌های سلولی مانند کاربرد سلول‌های بنیادی یا مزانشیمی نیز در حال بررسی هستند، اما هنوز خارج از سطح کارآزمایی بالینی معمول نیستند.

در مقایسه تطبیقی روش‌های درمانی، مشخص شده است که مداخلات چندوجهی (ترکیب تمرینات فیزیکی، مشاوره روان‌شناختی و مداخلات تغذیه‌ای) نسبت به درمان تک‌محوره مؤثرتر هستند. دستورالعمل‌های کلینیکی توصیه می‌کنند ابتدا روش‌های غیرتهاجمی و تمرینی را به کار گیریم و پس از آن در صورت نیاز داروها یا تزریق را اضافه کنیم​.

نتیجه‌گیری

مداخلات موفق در درمان کمردرد مزمن ورزشکاران نیازمند رویکردی جامع است. تمرینات اصلاحی هدفمند (ثبات مرکزی، انعطاف‌پذیری، حرکات عملکردی) پایه درمان را تشکیل می‌دهند​. روش‌های فیزیوتراپی دستی و فیزیکی باعث کاهش درد و افزایش عملکرد می‌شوند​. مداخلات روان‌شناختی مانند CBT در بهبود مقابله با درد و مشارکت اجتماعی مؤثرند​. ملاحظات تغذیه‌ای و مکمل‌های ضدالتهاب (امگا-۳، کورکومین) می‌توانند نقش حمایتی در کنترل التهاب ایفا کنند. درمان‌های دارویی (NSAIDs) و روش‌های پیشرفته (تزریق پی‌آرپی و دیگر تزریق‌ها) در صورت لزوم و تحت نظر پزشک کاربرد دارند. ترکیب این روش‌ها به شکل یک برنامه درمانی منظم، بهترین نتایج را فراهم می‌کند.

منابع:

• Thornton JS, et al. Treatments for low back pain in athletes: a systematic review with meta-analysis. Br J Sports Med. 2021;55(9):468–476.
• Childs JD, et al. Interventions for the management of acute and chronic low back pain: Revision 2021. J Orthop Sports Phys Ther. 2021;51(11):CPG1–CPG60. doi:10.2519/jospt.2021.0304.
• Machado ES, Soares FP, Vianna de Abreu E, et al. Systematic Review of Platelet-Rich Plasma for Low Back Pain. Biomedicines. 2023;11(9):2404. doi:10.3390/biomedicines11092404.
• Zhou S, Zhu G, Xu Y, et al. Mendelian Randomization Study on the Putative Causal Effects of Omega-3 Fatty Acids on Low Back Pain. Front Nutr. 2022;9:819635. doi:10.3389/fnut.2022.819635.
• Zhang Q, Xu H, Wang Y, et al. Efficacy of cognitive behavioral therapy for reducing pain susceptibility and increasing social engagement in patients with chronic low back pain: a systematic review and meta-analysis. Medicine (Baltimore). 2023;102(45):e35269.
• Farahbakhsh F, Rostami M, Noormohammadpour P, et al. Prevalence of low back pain among athletes: a systematic review. J Back Musculoskelet Rehabil. 2018;31(5):901–916.
• Li X, Yang X, Zhou X, et al. Curcumin alleviates lumbar radiculopathy by reducing neuroinflammation, oxidative stress and nociceptive factors. Eur Cell Mater. 2017;33:279–293. doi:10.22203/eCM.v033a21.
• Taradaj J, et al. Efficacy of selected electrical therapies on chronic low back pain: A comparative clinical pilot study. Med Sci Monit. 2017;23:85–100. doi:10.12659/MSM.899461.
• Qaseem A, Wilt TJ, McLean RM, Forciea MA; Clinical Guidelines Committee of the ACP. Noninvasive treatments for acute, subacute, and chronic low back pain: a clinical practice guideline from the American College of Physicians. Ann Intern Med. 2017;166(7):514–530.
• American College of Physicians Newsroom. American College of Physicians issues guideline for treating nonradicular low back pain. ACP Newsroom, Feb 2017. (ACP).